Błotniak Łąkowy

Telemetria GPS

Telemetria GPS jest dosyć nową metodą badawczą. Jest znacznie bardziej efektywna niż tradycyjna telemetria VHF. Dostarcza dużo więcej danych i jest znacznie mniej czasochłonna.

Nadajniki (tzw. loggery) zakładane są na plecy (jak plecak) za pomocą teflonowych tasiemek, z których robi się szelki. Loggery na błotniaka łąkowego ważą 14 g, co stanowi ok. 5% masy ciała i są wyposażone w panele słoneczne, dzięki czemu mogą działać nawet kilka lat! Nadajnik ma dwie anteny, dłuższą – antena GPS i krótszą – antena radiowa. Logger zapisuje położenie co pięć minut, a w trybie nocnym (22-5) i migracyjnym (który włącza się 100 km od wyznaczonego punktu) co godzinę. Oprócz współrzędnych geograficznych, zapisywana jest data, czas oraz wysokość. Prędkość może być obliczona poprzez podzielenie odległości przez czas w jakim ptak pokonał dany odcinek drogi. Logger zapisuje w pamięci do 30 000 rekordów. W przypadku rozładowania akumulatora przechodzi w czas uśpienia i „czeka” na doładowanie. Dane są ściągane na stację odbiorczą drogą radiową za pomocą anteny kierunkowej Yagi. Ściągniecie danych jest możliwe, wówczas kiedy stacja „widzi” nadajnik z odległości do 1000 m. Działanie stacji jak również transfer danych jest sygnalizowany odpowiednimi dźwiękami. Zgranie danych na komputer odbywa się za pomocą kabla USB, który służy jednocześnie do podłączenia stacji do źródła zasilania (bateria). Dane są konwertowane za pomocą specjalnego oprogramowania, a ich wizualizacja jest możliwa w programie Google Earth.

Nasze badania z użyciem loggerów GPS potrwają zapewne kilka lat, a ich efektem będzie dostarczenie danych o wielkości areałów osobniczych oraz wymaganiach siedliskowych, a przy odrobinie szczęścia również migracji oraz miejscach zimowania (gdy uda się ściągnąć dane z ptaków, które wrócą z zimowisk w Afryce na swoje zeszłoroczne stanowiska lęgowe). W 2011 r. uzyskaliśmy dane z dwóch samców. W kolejnych latach zostanie założonych jeszcze 9 loggerów.

Telemetria VHF

Badania radiotelemetryczne rozpoczęliśmy w 2008 r. Polegają one na śledzeniu w czerwcu i lipcu samca wyposażonego w nadajnik radiotelemetryczny wysyłający sygnały radiowe o określonej częstotliwości. Nadajnik waży poniżej 5 g (co stanowi 2% masy dorosłego samca) i działa do 3 miesiący. Jego maksymalny zasięg to 3 km. Nadajnik jest przymocowywany do środkowych sterówek i odpada wraz z piórami w momencie pierzenia. Prace terenowe prowadzone są przez dwu lub trzyosobowe zespoły śledzące samca po 5-10 godzin dziennie, 3 dni w tygodniu. Obserwator wyposażony jest w skanujący odbiornik fal radiowych oraz antenę zbiorczą. Odbiornik jest ustawiony na częstotliwość nadajnika, dzięki czemu możliwe jest odbieranie sygnałów, określenie kierunku ich emisji, siły i tym samym śledzenie ptaka wyposażonego w nadajnik. Na mapach jest odnotowywana lokalizacja śledzonego ptaka (punkty na mapie), a na formularzach (w każdej minucie) jego zachowanie (np. leci z pokarmem, poluje, siedzi, tokuje itd.), rodzaj upraw nad którymi ptak poluje oraz skuteczność ataków i rodzaj schwytanej ofiary.

Głównym celem badań radiotelemetrycznych jest poznanie wielkości areałów łowieckich oraz preferencji siedliskowych błotniaka łąkowego. Chcemy wiedzieć jakie siedliska/uprawy w obrębie areałów łowieckich są najczęściej wykorzystywane przez samce? Dane uzyskane dzięki badaniom radiotelemetrycznych umożliwią nam poznanie wymagań życiowych błotniaka łąkowego. Uzyskane dotychczas dane (z 3 samców) wskazują na istotne znaczenie zbóż jarych (głównie owsa i jęczmienia) jako miejsc żerowiskowych błotniaka łąkowego. W maju i czerwcu samce polowały nad tym typem upraw głównie na skowronki. Po sianokosach ptaki polowały znacznie częściej na łąkach, a ich ofiarami padały przeważnie gryzonie. Areały łowieckie śledzonych samców miały 24, 32 i 53 km². Samce polowały najczęściej w promieniu 4-5 km od gniazda, sporadycznie nawet w odległości ponad 10 km (w prostej linii) od niego.

Badania telemetryczne (VHF i GPS) zostały sfinansowany przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.